قلم تازو ــ جي پُڇڻا سي نه منجهڻا

نومبر 9, 2007 at 11:57 pm | Posted in animals, Autobiographical, Education, Folklore, Poetry, Sindhi, سنڌي | 4 رايا

(ڦريل رنگ وارن سٽن تي ٺرڪَ هڻي ويب ڪڙيءَ تي وڃي سگهندئو)

ڏسُ ــــ پڙاڏو سوسڏُ ُ

ٻُلهڻِين بابت سنڌي شعر ڏسڻ آيُم. (ٻهوُن معنا وڏي انداز سان، نمونن سان)

ٻَهوُن گھمن ٻُلهڻيون ساڻ تنين سير (حفيظ)

جيئين ڳالهه پي ڪيم، ٻُلهڻين کي ٽِپڻ ڪُڏڻ ۽ سير ڪرڻ جو گھڻو شونق هوُندو آهي؛ جيڪا ڳالهه ڏسندي شعر سائين حفيظَ جي دل ۾ آيو هوُندو جنهن جي تُڪَ مٿي ڏنلَ آهي. حفيظ ۽ سندس شاعري بابت ڪا ڄاڻ نٿم، ڪو پڙهندڙ سڃاڻين، ته تِن بابت لکندا؛ جي اِهو شعر اڳتي وڌيڪ اچين ته لکي ٻڌائيندا. مٿين تُڪَ (شعر جي سِٽَ) جامع سنڌي لُغتَ ۾ ڏٺم. جي ڪنهن صاحبَ يا صاحباڻيءَ کي ٻُلهڻين بابت ٻين سنڌي شعرن يا سنڌي لوڪ آکاڻين جي ڄاڻ هجي ته ٻڌائيندا.

آمريڪا سميت گھڻن ئي ملڪن ۾ ٻلهڻين جي شڪارَ تي پابندي لڳائي ويئي آهي. افسوس ته جپان ۾ اڄُ به سامونڊي ٻُلهڻين جو شڪار ٿئي. انهيءَ ڳالهه کي گھڻا ماڻهوُن هاڻ واهِڻو (جھنگلي، بي رحمي) سمجھندا آهن. تنهن ڪري هر سال اعتراض وٺندڙ جپان وڃي مُظاهرا ڪندا آهن ته جئن ماڻهن ۾ احساسُ وڌي. هيٺين وڊيو اهڙن اعتراض وٺندڙن جو هِڪُ تازو ڌرڻو ٿي ڏيکاري

http://video.nationalgeographic.com/video/player/news/animals-news/japan-dolphins-apvin.html

ڏَسُ ـــ آمريڪا وڃڻَ جيِ ٽِڪَسَ

سائين فرهان شيخَ لکن ٿا ته شاه ڪريم بلڙي واري جو بيت هِن ريتِ آهي

جي پُڇڻا سي نه منجهڻا، جي پڇن سي وِيرَ،
جو لَکَڻُ ۾ ماڙُوهِين ، سو ڪُلَکَڻُ ۾ کير

لَکَڻُ جوُن ٻه معنائون مِلن ٿيوُن ــــ هڪ پرکڻ، ڏسڻ وائسڻ، جانچڻ؛ ٻيو عادت، ارڪان، خصلت. لغت موُجب مراد ٻي معنا آهي. ڪُ لفظن اڳيان گڏبو آ ٻِن مان هڪ معنا ڏيڻ لاءِ ـــــ هڪ بڇڙو، ردي، ناچڱو (جِئن ڪُسَنگُ)؛ ٻيو بي، بِنا، کانسواءِ. ڪلُکَڻ معنا ڪُلَڇڻُ، يا جيڪو بي لڇڻو هجي. کير تي آوازي نشان ناهي ڏنل، پرَ ڀانيان ٿو ته بيتَ جي تُڪبنديِ موُجِب اِهو کِيرَ هجڻ گھرجي، جنهن جي معنا مبارڪ (ڏيڻ)، واڌائي (جنهن لفظ جو جمع کيروُن آهي). سو بيتَ معنا (عام) ماڻهن ۾جِن ماڻهن کي اِها خصلت آهي، سي جڻ بي لڇڻن ۾ واڌائيءَ لائق ٿيا.

اِها ٿي منهنجي سمجھ بيتُ پڙهيِ، پرَ ياد رکجي مان سنڌي ٻولي نڪو سنڌي شاعري ماهِرُ آهيان، جيون وِگياني ۾ ڪاٽيو ٿمِ. سو تنهن سمجھ سان بيتَ جي پهرين تُڪَ جي معنا اکر به اکر موتي لعل جوتواڻيءَ ترجمو ڪندي ڏِني. ٻيءَ تُڪَ جو ترجمو تمثيليِ ٿو لڳيمُ. اڳتي اديبن کي وڌيڪ ڄاڻ هوُندي.. هيءَ سَمڀَوَ به آهي، متان سائين جوتواڻيءَ کيِرَ بدران کيِرُ لفظ سمجھيو هُجي. اهڙن ڳالهين ڪري سنڌيءَ لاءِ سنڌي عربي لپيِءَ جي ڪوتاهيِءَ جي اَنڀَوء اٿمِ ڇو ته لپيِ زيرُن زبرن هڻڻ تي زور نه ٿي ڏي؛ هٿان اِنهن کي قلمَ سان لکڻ لاءَ وڌيڪَ گھڪا کَپن جنهن ڪري ماڻهون عام تور لکڻ ڇڏي ٿا ڏين.

(لپين بابت ڏسندا منهنجو بلاگُ ظ ظالم، ز زالَ ته پوءِ ذ ڇالاءِ )

بيتَ تان ڳالهِه ياد ٿي اچيمِ…. جڏهن آمريڪا ڪاليجَ پُڳُمِ ته گڻت گياني متن اَپاري ڪٿَ (”ڪيلڪيوُلسَ“) جي ڪِلاسن جو سٺو ڏکيو سِلسِلو کڻڻو پيم. وگياني ۽ انجنري متنن لاءِ اَپاريِ ڪَٿَ ماهري لازم آهي. اَپاري ڪٿ پاڙهيندڙُ وڏو مشهورُ پروفيسر ڊين نالي هيو. آئي ڪي هفتا ٿيا هوُندا، پروفيسر ڊينَ ڪنهن ٻي پروفيسرَ کي منهنجي نالي چيو ته هيءُ ڇوڪرو ڏاڍو هوشيار آهي. مان به پاسي ۾ بيٺو هومِ. چيومانسِ،” سائين! هتي ته سڀ ڇوڪرا ڏاڍا هوشيار آهنِ.“ (جنهن يونيورسٽيءَ ۾ مان بيچلرَ لاءِ ويُو هوسِ سا آمريڪا جي ڏُکي ۾ ڏُکي يونيورسٽي ليکبي آهي). چيائين ”مسئلا سَلڻ ۾ سڀِ هوشيار آهنِ، پر ڏنل مسئلا توڙي ڏکيا هُجن، سي سلڻ سولو آهي، چڱا سوال سوچڻُ ڏُکيو. چڱا سوال پُڇَڻ وارا ڪي ڪي هوندا آهن ۽ سي ٻين کان گھڻو اڳتي ويندا. تنهنجا سوالَ اوُنهيِ سمجھه ڏيکاريندڙ هوُندا آهن.“ اِنهيءَ ڳالهه مانکي تڏهن ايتري تَپرَسَ ۾ وڌو جوسا ڳالهه اڃا ياد بيٺيِ اٿم؛ تنهن اڳُ سوچيو هوم ته ڏکيا مسئلا سَلڻ وڏي هوشياري جي نشاني آهي. هاڻ هِنَ وڏي پروفيسرَ جو چوڻ هو ته اوُناهيون کوٺيندڙ سوال سوچڻ تنهنکان اڃا ڏکيو. تنهن ڳالهه کي ٽيٽيهه ورهيه ٿيا. اڄُ پنهنجن شاگردن ۾ اِها خاصيت ڏسڻ جي ڪندو آهيان؛ بيشڪ تنهن تجربي ڪار پروفيسر جي ڳالهه منهنجن پنهنجن تجربن سان به ملي ٿي ۽ تنهن ڪري پڪ سان سچُ لڳيم.

خيرُ. ”جي پُڇڻا سي نه منجهڻا “ اڄُ به مشهور سنڌي پهاڪو آهي. سوچيُم پي ته الاجي هيِءَ سورهين صديءَ کان اڳُ به چوڻي هئي جيڪا بلڙيءَ واري شاهه سائينءَ ڪتب آندي؛ يا وري اها چوڻي شاه بلڙيءَ واري سائين جي بيت مان نِڪتيِ. ڪو سورهيِن صدي کان اڳ جي ڪتاب اهڙي ملي جنهن مان اِها سُڌَ پوي!

شاه ڪريم بلڙيءَ واري بابت ٿوري لکَه هيٺين ويبَ ڪڙيءَ تان ڏسندا

http://www.voiceofsindh.net/sindhiadab/articals/33.htm

Advertisements

پڙاڏو سو سَڏ

نومبر 3, 2007 at 11:22 pm | Posted in animals, Folklore, Sindhi, سنڌي | 5 رايا
Tags: , , , , ,

سنڌو ٻُلهَڻِ جي وِساڻي

انسانن جي ناداني، لوڀَ ۽ آهِنڪارَ ڪري ڪيترن ئي جانورن ۽ پودن جي وِشيشن جي وِساڻي اڳئيي ٿي ويئي آهي. ڪي هفتا ٿيا ته بيِ بيِ سيِ خبر ڏني ته قدرت بچاءُ جڳَ ايڪتائيءَ (” اِنٽرنيشنل يونين فار ڪانسرويشن آف نيچرُ“) پنهنجي رپورٽَ ۾ سورهان هزار کان مٿي اهڙن وشيشن جي فهرست ڏني آهي جيڪي وِساڻيِءَ جي اوُنداهيِءَ جي دَرَ تي بيٺيون آهن.

http://www.iucnredlist.org/

وِساڻي هميشه لاءِ ٿئي، جيڪي جانور ۽ پودا ڪوڙين ورهين کان هن سنسارَ ۾ هلندا هليا آهن تِنِ جا اَنگ ايترن ٿورن صدين اندر گھٽبا ويا ٿين جو سندن قِسمَ وري ڪڏهن هِن ڌرتي تي وِک نه کڻندا. اِهڙين وساڻين جا ڪيترائي بڇڙا اثر پون ٿا

ــ اسان جوُن ايِندڙَ ٽهيوُن اِهي يگاني جاندارَ ڏسڻ کان نِراس رهنديوُن، تِن لاءِ قدرتَ جو رنگ ٿورو گھٽُ، ۽ جهان جاhttp://farm1.static.flickr.com/161/430896905_4facef304d.jpg?v=0 نِرالا آواز ويتر خاموش هوندا ــ ڄڻُ وَرکاڪَ (ورکا يعني مينهن جي اِنڊ لٺِ) مان ڪي رنگَ کُٽلَ هجن. رڳو اِنهن جيُوَ دارن جا فوٽا ڏسي سگھبا. پاسي فوٽوُن ڏکڻ آمريڪا ۾ سئر ڪندڙن جو آهي جيڪي اميزان نديءَ ۾ ٻيڙيءَ تي ٻُلهَڻِ ڏسڻ وڃن پيا. قدرت ۾ جانورَ ڏسڻ سان انسانن جي گھڻي روح رهاڻ ٿئي ٿيِ ـ اهڙن سئر ڪندڙن جي سِٽَ ڪري مقاميِ ڌنَ ۾ مليَنن ڊالرنِ جي اُپت پوي. سنڌي محمان نواز ماڻهون دنيا جي لکين سئر ڪندڙ شوقينن جي محماني ڪرڻ کان نِراس رهجي ويا آهن جيڪي اهڙا يگاني جانور ڏسڻ لاءِ گھڻا پنڌ ڪن ٿا. Continue Reading پڙاڏو سو سَڏ…

ايلڪس، سياڻو طوطو لاڏاڻو ڪري ويو

سيپٽمبر 11, 2007 at 12:27 pm | Posted in animals, Uncategorized, سنڌي | 1 راءِ

 

پنهنجي سنڌي طوطي بابت مان هڪَ بلاگَ ”ڪي اُميِ ڄاڻوُ ته ڪي پڙَهيلَ اَڻَ ڄاڻَ“ ۾ ڳالهه پي ڪئي. تازو هِڪُ مشهور آفريڪي طوطي جي لاڏاڻي جي خبر پڙهيمِ. اِنهيءَ طوطي جو نالو ايلِڪِسُ هيو ۽ سندس عمر ايڪَٽيه ورهيه هُئيِ. هڪَ وِگيان َ (سانسدان) سان ڪم ڪندي ايلڪسَ ماڻهن کي اِهو ثابت ڪري ڏيکياريو ته طوطا نه رڳو انساني ٻولي جا آواز َ ورجائي سي لفظ ياد ٿا رکي سگھن، پرَ کين انهن لفظن جي ڪيتري سمجھه ٿي سگھي ٿي. اِئين ڪرڻ سان ايلِڪسَ ڪيترن ئي ماڻهن جا پکين جي سمجھَه بابت تعصبُ ٽوري ڇڏيا.

ايلڪسَ پنجاه شين جا نالا چئي سگھندو هيو. شئي ڏيکاريوس ۽ نالو پُڇو ته ٻڌائيوَ. رنگن ۽ روپن جي سڃاڻپ هُيسِ. هڪَ کان ڇهن تائين ڳڻپ ڪري سگهندو هيو.

ڀوڳَ چرچا، لُچايون ۽ نخرا ڪرڻ جي به عادت هُيسِ. هِڪ وار ڪنهن ٻي نئين طوطي کي سيکارڻ جي پي ڪيائون. ايلڪسُ به اتي ويٺو هجي. چار شيون اڳيان هجن. نيئين طوطي کان پڇائون ته ”هِتي گھڻيون شيون آهن؟“ ته اُنهيءَ اليڪسَ ڏانهن نهاريو. ايلڪسُ ٿو چئيس” ٻه ٻه ٻه،“ ته اِنهيءَ طوطي به چيو ٻه، ته وري اليڪسُ ٿو چوڻ لڳيس نه نه ڇهه، ڇهه، ڇهه.. هڻي ويچاري کي منجھائي ڇڏيائين!

هيٺ ٺرڪَ هڻي اليڪسِ بابت آکاڻي ٻڌي سگھو ٿا جيڪا آمريڪا جي وڏي ريڊي ٽيشڻ تي آئي (هيٺين ويب َ ورقَ تي مٿين پاسي سپيِڪرَ جو نشان ڏسو).

http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=14293868

 

ايلڪسَ جي لاڏاڻي جي خبر هتان جي مُکي اخبارن پڻ ڇاپي، جيئين ڏسندا هيٺين خبرَ

clipped from www.nytimes.com

Mike Levitt, Brandeis University

As parrots can, he also picked up one-liners from hanging around the lab, like “calm down” and “good morning.” He could express frustration, or apparent boredom,
He knew his colors and shapes, he learned more than 100 English words, and with his own brand of one-liners he established himself in television shows, scientific reports and news articles
Alex showed surprising facility. For example, when shown a blue paper triangle, he could tell an experimenter what color the paper was, what shape it was, and — after touching it — what it was made of.
and his cognitive and language skills appeared to be about as competent as those in trained primates.
Even up through last week, Alex was working with Dr. Pepperberg on compound words and hard-to-pronounce words. As she put him into his cage for the night last Thursday, she recalled, Alex looked at her and said: “You be good, see you tomorrow. I love you.”
He was found dead in his cage the next morning, Dr. Pepperberg said.

  blog it


Entries and رايا feeds.