سنڌي ٻوليءَ جي آئيندي تي سوچَ ويچارَ، ٽيِڪنِ جي اولِڙائي

فيبروري 24, 2007 at 10:27 pm | Posted in Education, Language, Poetry, Sindhi | 2 رايا

 

 

گھر اڳيان ڏهن ڏينهن کان بلاگ ڪونه لڳايو اٿمِ. شمپين شهرَ ۾ برف ڪجھه ڳري آهي جو ٻڙيءَ کان مٿي سيونڀاڱي درجا تپش ماپ ڏينهن جو ويندي رهي آهي پر رات جو يَخَ ڄمي جو ٻڙي کان وري تپش ماپ هيٺ ڪري.

بلاگُ شروع ڪئي مهنو ٿيو هوُندو ۽ ڪي ٽِيهاڪو ٽيِڪا ماڻهنُ هيل تائين ڇڏيا آهِن جنِ مان سنڌي ٻوليءَ بابت ڪيترا آهن. تنهن ٽيڪا ٽپِڻيءَ تي پنهنجا ڪي سوچَ ويِچارَ ٻڌايان ٿو. هوُنئن لکندڙن جو مقصد ڇا هو ۽ منهنجي سمجھَه سندن ٽيِڪنِ کي ڪينئن اولِڙايو، اهو چئي ته نه ٿو سگھجي. ڪا ڳالهه وِڻسَ لڳيوَ ته ٿورائتو ٿيندُمِ جي وڌيڪ ٽيِڪا ٽِپِڻيِ ڪندا. Continue Reading سنڌي ٻوليءَ جي آئيندي تي سوچَ ويچارَ، ٽيِڪنِ جي اولِڙائي…

شڪارپور جون ياديون

فيبروري 14, 2007 at 12:40 am | Posted in Autobiographical, Sindh | 10 رايا

 

هڪَ نظرَ هيڏانهن ـــ هن بِلاگَ ۾ ڪتب آندل ڪِن نئونِ ۽ پُراڻنِ لفظن جي معنا ڏسڻ لاءِ هت ڪلڪ ڪندا .

ٻين لفظن جي معنا لاءِ، يا ٻي ڪنهن سڌاري لاءِ ڪامينٽ ڇڏيندا ته ٿورائتو ٿيندمِ.

 

 

اڄ هتي شمپينَ جي شهر ۾ برف پئي ڪري. تَپِشِ ماپَ برف ڄمائيندڙ ٻُڙي کان 20 سَنوَينڀاڱي درجَا (سينٽي گريڊ) ڪريلِ آهي. مٿان توفاني هوا ۾ هڪَ فُٽَ کان مٿي ڪِريل برف پئي هيڏاهن هوڏانهن اڏامي. اڇي برف جي اُڏام شڪارپورَ جي لوُههَ ۾ اُڏامندڙ واري ياد ڏياري پئي توڙي لوهه اُڏرندي پنجاهَ سَنوَينڀاڱي درجَن جي گرمي اِهڙي هوندي آهي ڄڻ باههِ پئي ٻري. (مٿيون فوٽون گھر جي پويان گاههَ ۽ ڍنڍَ جو آهي، ٻنهي تي برف ڄميلَ).

جڏهن منهجي مائٽن ڪراچيءَ کان شڪارپورَ لاڏاڻو ڪيو، منهنجيِ عُمرِ اٽڪلَ ست ورهيه هوُنديِ. منهنجي بابا کي ڪراچيءَ ۾ ڏاڍي Continue Reading شڪارپور جون ياديون…

آمريڪا جون مُکي ڦولهاري (ريسرچ) يونيورسٽيون

فيبروري 8, 2007 at 11:32 pm | Posted in Education | 2 رايا

قلم تازو ـــ هن بِلاگَ ۾ ڪتب آندل ڪِن نئونِ ۽ پُراڻنِ لفظن جي معنا ڏسڻ لاءِ هت ڪلڪ ڪندا

جيئين مان اڳي ڳالهه پي ڪئي ته آمريڪا ۾ لڳ ڀڳه 2،400 چار ورهيه ڪاليج آهن. انهن مان 230 ڦولهاري (ڦولها، يعني ريِسرچَ، ڪندڙَ) يونيورسٽيون آهن ۽ 40 کن خانگيِ ڪاليج اُچا مياري ليکجنِ. هنن 40 ڪاليجن ۾ داخلا ڏکي هوندي آهي، وري وديارٿي (شاگردَ) گھٽ ۽ لاڳُ (فيءُ) وڏو هوندو آهي. ساليانو خرچو سٺن خانگي چار ورهيه ڪاليجن توڙي خاتگي يونيورسٽين ۾ هاڻ اَٽڪلَ 50،000 آمريڪي ڊالر ٿئي، جنهن مان 36،000 پڙهائي لاڳُ (ٽوُشنِ فيِ) پوي. سرڪاري يونيورسٽين ۾ پڙهائيِ لاڳُ انهي جو اڌ يا گھٽ هوُندو آهي. هوُنئن هرڪو ڪاليجُ يا يونيورسٽي پنهنجي لاڳُ پاڻ ٻڌن. پر ٻنهي قسمن جي ڪاليجن ۽ يونيورسٽين ۾، وظيفا، گھٽ وياجي قرضا ۽ ڪي ڪجھ وقتي نوڪريوُن هونديون آهن. انهي لاءِ نه رڳو حڪومتي پَرَ ڪاليجن جا پنهنجا وسيلا پڻ هجن. مياري خانگي چار وريهه ڪاليجن بابت مان وري ڪڏهن لکندم. اهي ڪاليجَ پي ايچ ڊي ڊگري ڪونه ڏين ۽ ٻيون پروفيشنل يا ماسٽرز ڊگريون به نه.

230 ڦولهاري (ريسرچ ڪندڙ) يونيورسٽين مان 150 کن صوبن جون حڪومتون هلائنِ ۽ باقيِ خانگي آهن. سرڪاري يونيورٽين ۾ وديارٿي گھڻا هوندا آهن ۽ خانگي يونيورٽين ۾ گھٽ. سرڪاري يونيورسٽيون جي ضميوار جمات (بورڊ آف ٽرسٽيس) ڪٿي عام چونڊن سان چونڊجي، ڪٿي گورنرَ مقرر ڪن. خانگي ڪاليجن ۽ يونيورسٽين جا Continue Reading آمريڪا جون مُکي ڦولهاري (ريسرچ) يونيورسٽيون…

ظ ظالم، ز زالَ ته پوءِ ذ ڇا لاءِ

فيبروري 3, 2007 at 9:33 pm | Posted in Language, Sindhi | 5 رايا

chinese.jpg لِپيوُن (تختيون) ٻولين وانگر رڳو ڪنهن وديا يان رٿ موجب اصولن سان نه پر انساني تخليق سان ٺهيون آهن ۽ تاريخ جي حادثن جون شڪار آهن. انگريزي جي هجي انهي ڪري ڏاڍي ڏکي ليکبي آهي. ڪم ايندڙ اڄ لپيون ٻن قسمن جون آهن. هڪ اُچارن تي ٻڌل (آوازي ايڪن يا ’فونيم‘) لپيِ ۽ ٻي لفطن جي خيالي مورت هڪ شڪلي حرف (’ڪيريڪٽر‘) سان ڪندڙ لپيِ. لڳ ڀڳه سڀ ٻوليون اُچارن تي ٻڌلَ لپي ڪتب آڻن ٿيون پر چيني ۽ اولائِڪي ڪورين لپيوُن لفظي موُرتين تي ٻڌل آهن. جاپاني ٻنهي نمونن کي ٻڌي پنهنجي لپي جوڙي آهي ڇو جو سنڌي وانگر لفظن جي پڇاڙيءَ جو آوازُ انهيءَ ٻولي ۾ وڏي معنا رکي ٿو. چيني لپي، جنهن مان اهي سڀ لفظي حُرفَ لپيون نڪتيون، انهي ڪري ٺاهي ويئي جينئن شهنشاهه جا فرمانَ ٻيون ٻيون ٻوليون ڳالهائيندڙَ سمجھي سگھن. اهڙين ٻولين پڙهندڙن لاءِ ڏکيائي وڏي اها آهي ته سمجھڻ لاءِ هزراين حرف ياد ڪرڻا پون. وري جڏهين نئون لفظ ڏسجي ته خبر ئي نه هجي ته انهي جو اُچار ڇاهي، ۽ نوَن لفظن جوڙڻ يا ٻين ٻولين مان اوڌر وٺڻ جي گھرج سدائين رهي.

اُچارن تي جوڙيل لپيون حُرفن کي انهي ٻوليءَ ۾ موجود آوازي ايڪن تي سِٽين ٿيون. اهو ضروري ناهي ته هڪ حرف هڪ آوازي ايڪي لاءِ ڪتب آندل هجي. گھڻائي ڀيرا ٻه ٽي حرف ملائي هڪَ آوازي ايڪي لائي بيهن، مثال ’th‘. اينئين ڪرڻ سان Continue Reading ظ ظالم، ز زالَ ته پوءِ ذ ڇا لاءِ…


Entries and رايا feeds.