آغا صوفي، سچل سرمست

نومبر 28, 2009 at 10:51 pm | Posted in Uncategorized | 5 رايا


آغا صوفيءَ 1933ع ۾ سچل سائين جو پهريون رسالو ترتيب ڪيو. ٻن ڀاڱن ۾ ورهائي هيٺين فائيلن ۾ سو رسالو وڌو اٿم . پهرين فائيل ۾ آغا صوفي جي ڪتاب جا ڪي مضمون، ۽ پهريان ٽي باب جن ۾ تصوف ۽ ويدانت جي سمجھاڻِي، سائين سچلَ جي حيات، ۽ راڳن جي سمجھاڻي ڏنل آهي . ٻي فائيلَ ۾ پويان ٻه باب جن ۾ ڪلام سرمست، ۽ شرح ۽ معنا ڏنل آهي. ڇو ته اِهو ڪتاب وري ٽائيپ ڪونه ڪيل آهي، پر ساڳيو ڇاپو بيهر پڌرو ڪيو اٿم، پويان ڀلنامو پڻ ٻي ڀاڱي ۾ ڏنل آهي.
هنن فائيلن کي لاهڻ لاءِ هيٺين ڪڙين تي ٺرۡڪ هڻندا ـ

آغا صوفي، سچل سرمست (ڀاڱو پهريون)ـ

آغا صوفي، سچل سرمست (ڀاڱو ٻيو)ـ

آغا صوفي سچل جي درگاه جا خليو هيا. سائين پنهنجي وقت جا مشهوُر شاعر ۽ ناٽڪ نويس پِڻ هيا. سندن ناٽڪ ”دنيا دورنگي“ سنڌي ادبي بورڊ پاران وري ڇاپايل آهي، پر سندن هڪ سوَ کان وڌيڪ ٻيا ليک هاڻي ملڻ ڏکيا آهن. جي ڪنهن صاحب وٽ تِن جي شاعري جا ڪي نسخا هجن ته مانکي موڪليندا ته اِهي پڻ پڌرا ڪبا. آغا صوفي جي ٻن ڪلامن جي ريڪارڊنگ ڀڳونتي ناواڻي جي آواز ۾ هٿ آيون اٿم، جن کي پڻ ونڊينم. تِن مان آغا صوفي جو هڪ ڪلام مهتما گانڌي جي صبح ستسنگ ۾ ڳائيندا هيا جو اِهو ڪلام ماهتما کي گھڻو وڻندو هو. اِهو ڪلام هيٺين ڪڙي ٺرڪ هڻي ٻڌي سگھو ٿا ـ
http://www.4shared.com/file/137350129/8ceac0f1/teddaa_makaanu_vaaha_vaaha_2.html

وَهن ڌارو ڌارَ

مئي 27, 2009 at 11:42 pm | Posted in Uncategorized | پنهنجو رايو ڏيو
 هڪ اولهـ ۾ نارَ جو فوٽون ڳنڍ ڄار تي مقالي مان کنيل

هڪ اولهـ ۾ نارَ جو فوٽون ڳنڍ ڄار تي مقالي مان کنيل

هيءَ ڪافي سمجھڻ ۾ ٻـ ڪَلاڪ لڳي ويا هوُندم، پرَ ٻهراڙيءَ جو اهڙو منظر سائين سچلَ چِٽيو آهي جو مان کي مزو اچي ويو. هِن ڪافيءَ ۾ نـ رُڳو انسان جي پرَ ٻين مِرون پسون جي نڪته نظر سان چٽائي ڪئي آهي ۽ ويچارن جانورن جو احساس ڪيو آهي جيڪو ٻنيءَ تي ڪمُ ڪندا آهن.

جامع سنڌي لغتَ کي ڪيئي وار ڏسڻو پيُم جو سنڌي ٻوليءَ منهنجي زور ناهي؛ نيٺ ڪافيءَ دل ريجھائي وِڌي… لونئون لونئون لاتي. هيٺ اوهان جي سولائي لاءِ ڪِن لفظن جي معنا ڏيان ٿو.

ڪِن شهر واسين کوهَـ نـ جاچيا هجن نـ ڏٺا هوندا، انهيءَ جو عضوون جو فوٽون ڇڪيو ڪير ونڊيندو ته لفظن جي سمجھاڻي سولي ٿيندي. هونئن جِن سائين سچلَ جنِ پکين جي ڳالِهـِ ڪئي آهي، تِن مان مانکي ڪي تـ ياد ناهن.

وهَن ڌارو ڌارَ، ڳاڌيِءَ جي ڳِٽڪارَ تي.
ڀاروني هِڪڙي چَڪريون ٻيئِي، آرا اُنهن جا آهن اهي ئي،
وهن بارو بارَ، وو، لَٺَ واريءَ للڪار تي.
ڦرهيون ونگڙون آهن اوڀاريون، ارِڙيون سونهن مالهه موچاريون،
جھَلڻ جا جھلڪار، وو، لوُٽِن واريءَ ڌڌڪار تي.
ڍڍي چونڪ جوئر جا نِسري، ڳنا تنهن جا ماکِي مصري،
کِيرن جا به خُمار، وو، آهن پيهي واريءَ پونجار تي.
ڪانگَن ڪانگيرو، وهين واهيرو، ڪَٻرن، ڳيرن ڪيو اچي گھيرو،
ڳوڙهن جا وسڪارَ، وو، جھِرڪين جي جنسار تي.
آيو نيسَر پاڙڇ ۾ پاڻِي، مرشد اچي ٿيڙ مَ ساڻِي،
سا جوئر پَچايوم جار، وو، آهن ڪَم “سَچلَ” جا ڪلتار تي.

(سچل)

ڳاڌيِ (هِتي) وڏي چڪرَ مٿان ڀِرڄَلَ ۾ لڳل (ساڍا ڇهـَ هٿ کن ڊگھو) تختو

ڀِرڄَلَ اُها ٿلهيِ ۽ سڌيِ لٺ جنهن جو هڪ ڇيڙو هيٺُ ڀارونيءَ تي بيهي ۽ ٻيو ڇيڙو مٿي ڪاڃڻ ۾ لڳل مڪڙي اندر هجي (نارَ يا هُرليءَ جو هڪ عضوو) ـ

ڳِٽڪارَ جانور کي سَڏُ

ڀاروُنيِ اُها ڪاٺيِ جنهن جي “مُهري” جي هيٺين چوٽيِ ڦِري  (نارَ يا هُرليءَ جو هڪ عضوو) ـ

(نارُ جنهن سان کوه مان پاڻي مٿي زمين پڄائبو آ (هُرلو)) ـ

چڪري ڪا بِه گول شئـ . گھيرو.

آرا سينگاريندڙ

ڦرهيون اوڀاري جي چوٽيءَ ۾ پيل ڪاٺيِ

ونگُڙو ورن وڪڙن وارو ــ ڀانڊيءَ ۾ ڏِنگي ڪاٺيِ جا ڦرهين کي پاڻ ۾ مِلائي

اوڀاري نارَ يا هُرلي جي لٺَ ۾ کُتل ڪاٺين (جِن ۾ ڦرهيون وِجھبيوُن آهن) مان هِڪَ ڪاٺي. چاڙهُـ پاڻيءَ جو

مالَهه نار جو هڪُ عضوو؛ هُرلي جي ڍينگي تي ويڙهيل لوڙ جا ٻَـ لڙهـ جي ارڙين وسيلي ڳنڍيل ٿين ۽

جنهن ۾ پاڻي ڪڍڻ لاءِ ڪِنگر ٻڌجن

لوُٽِن مٽَ ــ لوٽيِ ــ ننڍي دَکي (هِتي مُراد جن ۾ کوهـ جو پاڻي ڪري) ـ

ڌَڌِڪَڻُ گجگوڙ ڪرڻ ــ گوڙ ڪرڻ ــ ڪرڪڻ ــ ٺڪاءُ ڪرڻ ــ ٻُرڪڻ

ڍڍيِ جوُئرَ جو هِڪُ قِسم (ٻي معنا جيڪا هتِ مُراد ناهي، ٻار جو پيٽُ) ـ

نِسري (سَنگَ جو) ٻاهر نڪرڻ ــ اُڀرڻ ــ اُسرڻ ــ انگورجڻ

کيِرَ (هِتي مُراد) سڀا ــ مجلس ــ سڳر ــ ٽولي

پيهي ننڍو پيهو، پوک تان جھار هڪلڻ لاءِ ٻنيءَ ۾ ٺهيل ننڍڙو منهن (انگريزيءَ ۾ “سڪير ڪُرو”) ـ

پوُنجار پُڇڙي ـ چوٽيِ

ڪانگيرو (هتي)  سِج لهڻ مهل ڪانگن جو گڏيل آوازُ ــ ڪانگن جو لشڪر

وَهِيو (سنڌ ۾ هوندڙ) پکيءَ جو هِڪ قسمُ. آسوُدو ــ ڌَنَوارو

واهيرو اُکيري ۾ پکيُنِ جي ويهڻ جو وقتُ. آرام جي جاءِ ــ آکيرو

ڪَٻَ ڊَپُ ــ ڀوء. (ٻيون معنائوُن) گوٿناٿ ــ گَس گُساءُ. بهانو ــ ٽارو

ڳيرو پکيءَ جو هڪ قسم (قد ۾ تتر جيڏو، گچيءَ ۾ ڪارو ليڪو ٿئيس) ـ

جَنسارُ هار سينگار ڪرڻ ــ ٺاهَـ ٺوهَـ ــ آرائِش

نيِسَرِ پاڻيءَ جي نيڪالَ جو نالو

پاڙِڇُ نار يا هُرليِ جو عضوو جيڪو ڪاٺ يا لوهَـ مان ٺهيل هٿ کن ڊگھو ۽ فوٽ کن ويڪرو نارو جنهن ۾

لوٽِن مان پاڻي ڪري ۽ اُتان وڃي نيِسَرِ ۾ پوي) ـ

ٿيِڙُ لوڏو ــ ڌِڪو. ڪوڙو آسرو ــ گُساءُ

ساڻيِ ساٿي ــ همراه ـ مددگار

جارَ جالارو ــ گھڻو ــ جام (پرَ جارُ معنا ساڙو، تيسو) ـ

ڪَلتارُ اُپائِڻهارُ ــ خالق ــ ڪرتار

نار جي تاريخ بابت هيٺيون مقالو ڏسندا؛ هونئن ڀانيان ٿو ته نار موئن جي دڙي ۾ هُئا.  سنڌ وارا نارَ قسم ٻيءَ ڪڙيءَ تي ٺرڪ هڻي نارن بابت ڪتاب ۾ ڏسي سگھندئو..ـ 

http://www.waterhistory.org/histories/waterwheels/

http://books.google.com/books?id=quT1DflghpkC&pg=RA1-PA358&lpg=RA1-PA35

سکر آئي بي اي ۾ وياکياڻ

آڪٽوبر 19, 2008 at 2:01 am | Posted in Education, Sindhi, سنڌي | 12 رايا
Tags: , ,

وِگيانڪ فلسفو ڇاهي ۽ ڍنگ ڪهڙو؟

سکر شهر ۾ آئي بي اي جي شاگردن کي تازو هڪ وياکياڻ ٻڌايم.  اِنهيءَ ۾ وگيان (سائنس)، تنهن ۾ ڳڻت گيان (”ميٿَميٽِڪس“) ۽ حسابي ڪلنن (”ڪَمپيِوُٽَرَنِ) جو ڪِردار،  پنهنجي ڦولا، ۽ ٻيون ڪي بنيادي ڳالهيون ڪيم.  تنهن وياکياڻ جا سِلائيڊ هيٺين ڪڙيءَ تي ٺڙڪ هڻندا ته لڀندوَ.

sukkur-slides پي ڊي ايف ۾ ڏنل (هتي ٺرڪ هڻدا)

ڳنڍ ڄار وسيلي  ڏيک ۽ آواز هليو.   وياکياڻ ڏيڍ ڪِلاڪ جي هئي، پرَ سلائيڊن ۾ سڀ ڳالهيون لکيل ناهن.  تنهن کان پوءِ اڌ ڪِلاڪ سوال جواب پِڻ ٿيا.

هِت رات جا ٻارهان لڳي ويا، هُت ڏينهُن پهريون پهر مس پورو هو.  ٽَلَ هيم ته پنهنجي سموري ڄمارَ ۾ ٻن هزارن وڌ وياکياڻَ ڏنا اٿم.  تِنِ مان هڪ ڏيڍ سيڪڙو مسَ سنڌيءَ ۾ ڏنيون هوُندمِ. پر اِهو پهريون وار آهي جو هِڪَ ٽيڪنڪيِ وياکياڻ سنڌيءَ ۾ ڏني اٿمِ.

توڙي پهرين وياکياڻ ڀانيان ٿو ته درازن ۾سچل جي ورسيِءَ تي ننڍَپِڻ ۾ ڏنيِ هيمِ.  شايد سائين پروانو ڀٽي سٽاءُ ترتيب ۽ پڌرائي ڪئي پي.  بابا پاڻ بدران مانکي مقالو پرهڻ جي هدايت ڪئي.  تنهن مقالي لکڻ ۾ پاڻ ڏاڍي مدد ڪيائون.  ياد ٿمِ ته اعلاني سڃاڻپ ڪرائيدي چيو ته اديب ابنِ اديب فلاڻو هاڻ مقالو پڙهندو.   ٻي سال مان پاڻ لکيو. ريڊو پاڪستانَ حيدرآباد سو مقالو ڇَٽ چوء ڦير ڪيو، سو ڪنهن منهنجي مائٽن کي سڃاڻيندڙ سنڌي بزرگ آديپور ۾ ٻڌو ۽ تنهن تي ٽپالي ڪارڊُ موڪليائوُن (تنهن زماني ۾ ماڻهن کي هِند مان لفافا گُم ٿيڻ جو خدشو وڌيڪ هوندو لڳندو هو، تنهن ڪري ڪيترا رڳو کليل ڪارڊ موڪليندا هُئا جِن کي پاڪستاني سيِ آئي ڊيِ کولڻ بنا پڙهيِ سگھي. گذري چار ڏهاڪڙا اچي ٿيڻ تي بيٺا آهن، ڪِنِ ڳالهينِ جون يادون مرڻ ڪنڌيءَ تائين ڀانيان ٿو رهندم.

ڪيلفورنيا جا خواب

جون 25, 2008 at 3:08 pm | Posted in Autobiographical, Education, Sindhi, سنڌي | 14 رايا
Tags: ,

ڪيلفورنيا جا خواب

هڪ نظر هيڏاهن ـــ لفظن جي معنا لاءِ هتي (يا مٿي گِلاسريِءَ تي) ٺَڙَڪ هڻندا.

ديارام ڄيٺمل سائنس ڪاليج ۾

سرفراز جاه شمسي اوڀرَ بنگال مان پناهگيرُ بڻجي آيو هو. هوُ ذاتَ جو بِهاريِ هو. بنگلا ڏيهه ۾ آزادي جي جنگديارام ڄيٺمل سائنس ڪاليج پي هلي، سندس مائٽن فيصلو ڪيو ته ڪيرُ بهِ کٽي، هِت رهڻ هاڻ اَسَنمَڀَوَ هوندو ؛ بنگال ۾ سلامتي سان رهڻ اَڻ ٿيڻو . سال 1971 ۾ ديارام ڄيٺمل سنڌ ڪاليج ۾ يارهين جمات ۾ هُيم ته هوُ پِڻ اُتي شاگرد هو. ڪراچيءَ آئي اسان کي ۾ لڳ ڀڳه اڍائي ورهيه ٿيا هُئا. حبيب سِڪوُلَ ۾ ٻيا ڪِلاسي رڳو پناهگيرَ اُڙدي هُئم (هڪ اڌ ڪو پنجابي هيو، جنهن کي اُڙدي گھٻيندا هُئا). ديارام ڄيٺمل سنڌ سائنس ڪاليج ۾ هر جمات ۾ شاگردن جو انگُ به وڌيڪ هو. توڙي وري به گھڻي ڀانڱي اڙديِ پناهگيرَ هُيا، پر اُتي ٻيا به گروه سِڪوُلَ ويندا هُئا. (پاسي فوٽوُن ڪاليجَ جو هڪ منظر).

مان تڏهن يارهين جمات ۾ چوڏهن ورهين جو هُيمِ. Continue Reading ڪيلفورنيا جا خواب…

سنڌي ٻوليءَ جو آئيندو

March 23, 2008 at 2:07 pm | Posted in Autobiographical, Education, Language, Sindhi, سنڌي | 14 رايا

سنڌي ٻوليءَ جو آئيندو ۽ اُڙدوُ

بلاگَ لکي ڪيئي مهنا گزريا آهن. ڪيئي وارَ بِلاگُ لکڻ شروع ڪيوٿمِ پرَ وري پورو ڪرڻ جو وقت ڪونه مِليو آهي. پوئين ڊسمبرَ ۾ توُنسِيا، ۽ ويجھڙائيءَ ۾ دُٻئيِء ۽ ايرانَ وڃڻ ٿيومِ. اِنهن ڏيهنِ بابت پنهنجا ويچارَ اڃا لِکڻا اٿمِ. هڪ وار تعليمَ جي مقصدن بابت بِلاگ لکڻ شروع ڪيُو هومِ ته سائڻِ بينظيرَ ڀٽي جي قتلَ جي خبر مليِ ۽ اِهو بِلاگُ پڻِ اَڌوُرو رهجي ويو جو تنهن ڏُک ڀري دُرَگھَٽنا ڪري سنڌَ جي آهُن ڀري وائيويلا ٻڌڻ لاءِ خبرُنِ ۾ پنهنجو سمورو موهُ پئجي ويومِ. تِنِ ڏينهنِ ۾ پاڪستان جي ٽي ويِ پِڻِ پهريون ڀيرو ڏٺمِ. هتي خبرُن لاءِ سنڌي ڪسيِ (چينلُ) ”ڪي ٽيِ اينِ“ ڳنڍَ ڄارَ تي ايندي آهي پرَ تنهن وقتِ اِنهيءَ ڪسيِءَ تي سنڌَ جي ڪا خبرَ نه پي ڏنئوُن.

منهنجي زالَ ٻنِ ڏهاڪڙن مٿي گذري مانکي پهرين وارَ اڙدوُ اخباروُن پڙهندي ۽ اُڙدوُ ٽيِ ويِ ڏسندي عجب کادو. پڇيائين، ”اڙدوُ اڃا سمجھڻ سولي لڳيئي؟“ پوين ٽيهنِ ورهين ۾ رڳو ورلي سرلي ڇَٽَ ڇه ماهِ پڙهي هوُندمِ. وقتُ ٿورو هوُندو اٿمِ. انگريزي ڇڏي، سنڌي پڙهڻ جو شونق هوُندو اٿمِ. اڙدوُ پڙهڻَ لاءِ وقتُ ڪونه ڪڍندو آهيان نه ڪا اڙدوُ ڳالهائيندڙن سان گھڻي سنگتَ رهيِ اٿمِ. ڪجهه جرمنِ به سکي هيَمِ پرَ اُها هاڻ گھڻي ڀاڱي ڪتب نه آڻڻ ڪري وسري ويئيِ ٿمِ. Continue Reading سنڌي ٻوليءَ جو آئيندو…

چنڊَ ڏانهن سفرُ

ڊسمبر 11, 2007 at 10:06 am | Posted in Education, Folklore, Sindh, Sindhi, سنڌي | 13 رايا

 

چنڊَ ڏانهن سفرُ

”وَلوُ! ماڻهوُن چنڊَ ڏي پيا وڃن.“painting by aleksei_leonov__andrei_sokolov

”سائين، ڪڏهن؟“

”سڀان اُتي لهندئي.“

ولوُ ڳوٺاڻو ڇوڪرو هو. هاريءَ جو پُٽ هو. ڪڏهن سِڪوُلَ ڪونه ويو هو. ڪراچيءَ اسان وٽ ڪمُ ڪرڻ مائٽن موڪليو هو. اسان جي گھر ۾ سدائين ڳالهه ٿيندي هُئي ته ڪنهن سِڪوُل ۾ موڪِلجيسِ. اٽڪل ڏهن ورهين جو هوُندو. سمجھو ته تڏهن مان جيڏي عمرِ هوُندسِ. کيس ڪا پروڙَ ڪانه هئي ته ڄمُ ڏينهن ڪهڙو، يا عمر گھڻي هوندي. ڪراچي ۾ پاڙي ۾ سرڪاري سِڪولُ اڙدوُءَ ۾ هيو (تڏهن خانگي سِڪوُلَ مهانگا ۽ تِن ۾ داخلا ڏُکي). ولوُءَ کي اڙدوُ ڪانه اچي. پناهگيرٻارن ۽ ماسترن جا مٿس گُھٻا هُجنسِ ها. پرَ انهن حالتن جي الائي ڪيتري ساڃاه هويم. هوشيار ڇوڪرو لڳندو هومِ. ارمان رهندو هومِ ته کيسِ ڪا اوسَرَ ڪانه مِلندي. ڪنهن شاعرَ جو ڪلام، جو سال ٻه ٿيا ته پڙهيو هوُندُم، ٿورو ڪجھه هِنَ ريتَ ياد اچيم… Continue Reading چنڊَ ڏانهن سفرُ…

بيدل ۽ رام پنجواڻي

نومبر 24, 2007 at 8:27 pm | Posted in History, Poetry, Sindh, Sindhi, سنڌي | 2 رايا

فقيرُ بيدِلَ جو عُرسُ،

پوئين هفتي پڙهُيمِ سُڀان کان (نومبر 25) وٺي ٽي ڏينهن فقير بيدل جو عُرسُ ملهايو پيو وڃي. فقير جي حياتي ڏاڍي ويچار جوڳي آهي. جوانيءَ ۾ فقيرُ پنج وقتَ نمازي هو. مسيِت ويِندي اجرڪ مٿي تي ورائي مُنهُن ويڙهي هلندو هو تي متان ڪا اهڙي شئي يا آدم ذات آسي پاسي ڏسڻ نه اچي جنهن سان هِرکي وڃي. پَرَ ليکو ڪيرُ مٽائي نه سگھي! هڪَ ڏينهن نماز پڙهڻَ ويو پي ته هوا جو جھوڪو لڳو ۽ مُنهَن تان نظر ڍڪيندڙُ لٽو لٿسُ. پاسي ڏسي ته ڪنهن جوان ڇوڪري تي نظر پينِ. سو دلِ لڳي ڪيرُ جھلي؟ ڏاڍو سُهڻو لڳُنِ ۽ تنهن سان دل ۾ يڪدمَ عشق مجازي جاڳيُنِ. تڏهن نماز جو خيال لهيِ ويُنِ ۽ ڌرم جون رسموُن وري نه ياد ڪيائون. انهيءَ کان پوءِ فقيِري جي واٽ ڌاريائون ۽ عشق حقيقيءَ جي ڪنهن وڏي منزلَ تي پُڳا. سو پهتل فقير ٿو ڏات ڏي

مذهبَ واري قيدَ کون بيدل

عشقُ ڪندءُ آزادُ

عشقَ جي صوفياڻيِ راهَه ”همه اوُست“ (سڀ هوُ آ؛ همه معنا سڀُ) سڃاڻڻ جي واٽ. تنهن واٽ ۾ ڌرمَ جا جھيڙا جھٽا ترڪ، رڳو هيڪائي هيڪاند (هيڪاندُ ـــ گڏجاڻيِ، هِڪ ٿيڻ واري حالت) جي ڳولها. فقير سائين ٿا ٻڌائِن Continue Reading بيدل ۽ رام پنجواڻي…

قلم تازو ــ جي پُڇڻا سي نه منجهڻا

نومبر 9, 2007 at 11:57 pm | Posted in animals, Autobiographical, Education, Folklore, Poetry, Sindhi, سنڌي | 4 رايا

(ڦريل رنگ وارن سٽن تي ٺرڪَ هڻي ويب ڪڙيءَ تي وڃي سگهندئو)

ڏسُ ــــ پڙاڏو سوسڏُ ُ

ٻُلهڻِين بابت سنڌي شعر ڏسڻ آيُم. (ٻهوُن معنا وڏي انداز سان، نمونن سان)

ٻَهوُن گھمن ٻُلهڻيون ساڻ تنين سير (حفيظ)

جيئين ڳالهه پي ڪيم، ٻُلهڻين کي ٽِپڻ ڪُڏڻ ۽ سير ڪرڻ جو گھڻو شونق هوُندو آهي؛ جيڪا ڳالهه ڏسندي شعر سائين حفيظَ جي دل ۾ آيو هوُندو جنهن جي تُڪَ مٿي ڏنلَ آهي. حفيظ ۽ سندس شاعري بابت ڪا ڄاڻ نٿم، ڪو پڙهندڙ سڃاڻين، ته تِن بابت لکندا؛ جي اِهو شعر اڳتي وڌيڪ اچين ته لکي ٻڌائيندا. مٿين تُڪَ (شعر جي سِٽَ) جامع سنڌي لُغتَ ۾ ڏٺم. جي ڪنهن صاحبَ يا صاحباڻيءَ کي ٻُلهڻين بابت ٻين سنڌي شعرن يا سنڌي لوڪ آکاڻين جي ڄاڻ هجي ته ٻڌائيندا.

آمريڪا سميت گھڻن ئي ملڪن ۾ ٻلهڻين جي شڪارَ تي پابندي لڳائي ويئي آهي. افسوس ته جپان ۾ اڄُ به سامونڊي ٻُلهڻين جو شڪار ٿئي. انهيءَ ڳالهه کي گھڻا ماڻهوُن هاڻ واهِڻو (جھنگلي، بي رحمي) سمجھندا آهن. تنهن ڪري هر سال اعتراض وٺندڙ جپان وڃي مُظاهرا ڪندا آهن ته جئن ماڻهن ۾ احساسُ وڌي. هيٺين وڊيو اهڙن اعتراض وٺندڙن جو هِڪُ تازو ڌرڻو ٿي ڏيکاري

http://video.nationalgeographic.com/video/player/news/animals-news/japan-dolphins-apvin.html

ڏَسُ ـــ آمريڪا وڃڻَ جيِ ٽِڪَسَ

سائين فرهان شيخَ لکن ٿا ته شاه ڪريم بلڙي واري جو بيت هِن ريتِ آهي

جي پُڇڻا سي نه منجهڻا، جي پڇن سي وِيرَ،
جو لَکَڻُ ۾ ماڙُوهِين ، سو ڪُلَکَڻُ ۾ کير

لَکَڻُ جوُن ٻه معنائون مِلن ٿيوُن ــــ هڪ پرکڻ، ڏسڻ وائسڻ، جانچڻ؛ ٻيو عادت، ارڪان، خصلت. لغت موُجب مراد ٻي معنا آهي. ڪُ لفظن اڳيان گڏبو آ ٻِن مان هڪ معنا ڏيڻ لاءِ ـــــ هڪ بڇڙو، ردي، ناچڱو (جِئن ڪُسَنگُ)؛ ٻيو بي، بِنا، کانسواءِ. ڪلُکَڻ معنا ڪُلَڇڻُ، يا جيڪو بي لڇڻو هجي. کير تي آوازي نشان ناهي ڏنل، پرَ ڀانيان ٿو ته بيتَ جي تُڪبنديِ موُجِب اِهو کِيرَ هجڻ گھرجي، جنهن جي معنا مبارڪ (ڏيڻ)، واڌائي (جنهن لفظ جو جمع کيروُن آهي). سو بيتَ معنا (عام) ماڻهن ۾جِن ماڻهن کي اِها خصلت آهي، سي جڻ بي لڇڻن ۾ واڌائيءَ لائق ٿيا.

اِها ٿي منهنجي سمجھ بيتُ پڙهيِ، پرَ ياد رکجي مان سنڌي ٻولي نڪو سنڌي شاعري ماهِرُ آهيان، جيون وِگياني ۾ ڪاٽيو ٿمِ. سو تنهن سمجھ سان بيتَ جي پهرين تُڪَ جي معنا اکر به اکر موتي لعل جوتواڻيءَ ترجمو ڪندي ڏِني. ٻيءَ تُڪَ جو ترجمو تمثيليِ ٿو لڳيمُ. اڳتي اديبن کي وڌيڪ ڄاڻ هوُندي.. هيءَ سَمڀَوَ به آهي، متان سائين جوتواڻيءَ کيِرَ بدران کيِرُ لفظ سمجھيو هُجي. اهڙن ڳالهين ڪري سنڌيءَ لاءِ سنڌي عربي لپيِءَ جي ڪوتاهيِءَ جي اَنڀَوء اٿمِ ڇو ته لپيِ زيرُن زبرن هڻڻ تي زور نه ٿي ڏي؛ هٿان اِنهن کي قلمَ سان لکڻ لاءَ وڌيڪَ گھڪا کَپن جنهن ڪري ماڻهون عام تور لکڻ ڇڏي ٿا ڏين.

(لپين بابت ڏسندا منهنجو بلاگُ ظ ظالم، ز زالَ ته پوءِ ذ ڇالاءِ )

بيتَ تان ڳالهِه ياد ٿي اچيمِ…. جڏهن آمريڪا ڪاليجَ پُڳُمِ ته گڻت گياني متن اَپاري ڪٿَ (”ڪيلڪيوُلسَ“) جي ڪِلاسن جو سٺو ڏکيو سِلسِلو کڻڻو پيم. وگياني ۽ انجنري متنن لاءِ اَپاريِ ڪَٿَ ماهري لازم آهي. اَپاري ڪٿ پاڙهيندڙُ وڏو مشهورُ پروفيسر ڊين نالي هيو. آئي ڪي هفتا ٿيا هوُندا، پروفيسر ڊينَ ڪنهن ٻي پروفيسرَ کي منهنجي نالي چيو ته هيءُ ڇوڪرو ڏاڍو هوشيار آهي. مان به پاسي ۾ بيٺو هومِ. چيومانسِ،” سائين! هتي ته سڀ ڇوڪرا ڏاڍا هوشيار آهنِ.“ (جنهن يونيورسٽيءَ ۾ مان بيچلرَ لاءِ ويُو هوسِ سا آمريڪا جي ڏُکي ۾ ڏُکي يونيورسٽي ليکبي آهي). چيائين ”مسئلا سَلڻ ۾ سڀِ هوشيار آهنِ، پر ڏنل مسئلا توڙي ڏکيا هُجن، سي سلڻ سولو آهي، چڱا سوال سوچڻُ ڏُکيو. چڱا سوال پُڇَڻ وارا ڪي ڪي هوندا آهن ۽ سي ٻين کان گھڻو اڳتي ويندا. تنهنجا سوالَ اوُنهيِ سمجھه ڏيکاريندڙ هوُندا آهن.“ اِنهيءَ ڳالهه مانکي تڏهن ايتري تَپرَسَ ۾ وڌو جوسا ڳالهه اڃا ياد بيٺيِ اٿم؛ تنهن اڳُ سوچيو هوم ته ڏکيا مسئلا سَلڻ وڏي هوشياري جي نشاني آهي. هاڻ هِنَ وڏي پروفيسرَ جو چوڻ هو ته اوُناهيون کوٺيندڙ سوال سوچڻ تنهنکان اڃا ڏکيو. تنهن ڳالهه کي ٽيٽيهه ورهيه ٿيا. اڄُ پنهنجن شاگردن ۾ اِها خاصيت ڏسڻ جي ڪندو آهيان؛ بيشڪ تنهن تجربي ڪار پروفيسر جي ڳالهه منهنجن پنهنجن تجربن سان به ملي ٿي ۽ تنهن ڪري پڪ سان سچُ لڳيم.

خيرُ. ”جي پُڇڻا سي نه منجهڻا “ اڄُ به مشهور سنڌي پهاڪو آهي. سوچيُم پي ته الاجي هيِءَ سورهين صديءَ کان اڳُ به چوڻي هئي جيڪا بلڙيءَ واري شاهه سائينءَ ڪتب آندي؛ يا وري اها چوڻي شاه بلڙيءَ واري سائين جي بيت مان نِڪتيِ. ڪو سورهيِن صدي کان اڳ جي ڪتاب اهڙي ملي جنهن مان اِها سُڌَ پوي!

شاه ڪريم بلڙيءَ واري بابت ٿوري لکَه هيٺين ويبَ ڪڙيءَ تان ڏسندا

http://www.voiceofsindh.net/sindhiadab/articals/33.htm

پڙاڏو سو سَڏ

نومبر 3, 2007 at 11:22 pm | Posted in animals, Folklore, Sindhi, سنڌي | 5 رايا
Tags: , , , , ,

سنڌو ٻُلهَڻِ جي وِساڻي

انسانن جي ناداني، لوڀَ ۽ آهِنڪارَ ڪري ڪيترن ئي جانورن ۽ پودن جي وِشيشن جي وِساڻي اڳئيي ٿي ويئي آهي. ڪي هفتا ٿيا ته بيِ بيِ سيِ خبر ڏني ته قدرت بچاءُ جڳَ ايڪتائيءَ (” اِنٽرنيشنل يونين فار ڪانسرويشن آف نيچرُ“) پنهنجي رپورٽَ ۾ سورهان هزار کان مٿي اهڙن وشيشن جي فهرست ڏني آهي جيڪي وِساڻيِءَ جي اوُنداهيِءَ جي دَرَ تي بيٺيون آهن.

http://www.iucnredlist.org/

وِساڻي هميشه لاءِ ٿئي، جيڪي جانور ۽ پودا ڪوڙين ورهين کان هن سنسارَ ۾ هلندا هليا آهن تِنِ جا اَنگ ايترن ٿورن صدين اندر گھٽبا ويا ٿين جو سندن قِسمَ وري ڪڏهن هِن ڌرتي تي وِک نه کڻندا. اِهڙين وساڻين جا ڪيترائي بڇڙا اثر پون ٿا

ــ اسان جوُن ايِندڙَ ٽهيوُن اِهي يگاني جاندارَ ڏسڻ کان نِراس رهنديوُن، تِن لاءِ قدرتَ جو رنگ ٿورو گھٽُ، ۽ جهان جاhttp://farm1.static.flickr.com/161/430896905_4facef304d.jpg?v=0 نِرالا آواز ويتر خاموش هوندا ــ ڄڻُ وَرکاڪَ (ورکا يعني مينهن جي اِنڊ لٺِ) مان ڪي رنگَ کُٽلَ هجن. رڳو اِنهن جيُوَ دارن جا فوٽا ڏسي سگھبا. پاسي فوٽوُن ڏکڻ آمريڪا ۾ سئر ڪندڙن جو آهي جيڪي اميزان نديءَ ۾ ٻيڙيءَ تي ٻُلهَڻِ ڏسڻ وڃن پيا. قدرت ۾ جانورَ ڏسڻ سان انسانن جي گھڻي روح رهاڻ ٿئي ٿيِ ـ اهڙن سئر ڪندڙن جي سِٽَ ڪري مقاميِ ڌنَ ۾ مليَنن ڊالرنِ جي اُپت پوي. سنڌي محمان نواز ماڻهون دنيا جي لکين سئر ڪندڙ شوقينن جي محماني ڪرڻ کان نِراس رهجي ويا آهن جيڪي اهڙا يگاني جانور ڏسڻ لاءِ گھڻا پنڌ ڪن ٿا. Continue Reading پڙاڏو سو سَڏ…

سِڪَڻَ ڪِيا شهِيدَ

آڪٽوبر 23, 2007 at 9:33 pm | Posted in Sindhi, Uncategorized, سنڌي | 2 رايا

 

سِڪَڻَ ڪِيا شهِيدَ، ماروُ جي مَلِيرَ جا

هِنَ بلاگَ لکڻ جو خاص مقصد سنڌ جي ماڻهن سان ويراڳي مجلسَ ڪرڻ هومِ. تنهن ڪري هجوَ آميز ڳالهه لڳندي اٿمِ ته پڙهڻ وارن مان اٽڪل ٽيون ڀاڱو سنڌ مان ايندو آهي، ۽ لڳُ ڀڳُه ساڳيو ڀاڱو آمريڪا مان. ويراڳي سفر ڪندڙن جي ڏيهن جي نسبتَ ”سائيٽِ ميٽرُ“ هِن ريتِ ڏيکاري ٿو. Continue Reading سِڪَڻَ ڪِيا شهِيدَ…

Next Page »

WordPress.com تي مفت ويبسائٽ يا بلاگ ٺاهيو.
Entries and رايا feeds.